Klasztor karmelitów bosych i Sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej w Czernej, który od niemal 400 lat pozostaje przestrzenią modlitwy, ciszy i kontemplacji.
Historia klasztoru karmelitów bosych w Czernej sięga pierwszej połowy XVII wieku. W 1620 roku władze zakonu wyraziły zgodę na utworzenie pustelni w polskiej prowincji, jednak przez kilka lat poszukiwano odpowiedniego miejsca i fundatora. Zadania tego podjęła się Agnieszka z Tęczyńskich Firlejowa, wdowa po wojewodzie krakowskim Mikołaju Firleju. Dzięki jej fundacji w 1629 roku rozpoczęto budowę klasztoru, a już cztery lata później zamieszkali w nim pierwsi zakonnicy. Kościół św. Proroka Eliasza ukończono i poświęcono w 1640 roku. – Od początku Czerna była pomyślana jako miejsce życia pustelniczego i kontemplacyjnego. Karmelici przybyli tutaj nie po to, by prowadzić rozbudowane duszpasterstwo, ale przede wszystkim, by modlitwą wspierać Kościół i świat. Ten charyzmat pozostaje niezmienny do dziś – wyjaśnia br. Tomasz Kozioł OCD, obecnie pełniący funkcję bibliotekarza klasztoru karmelitów bosych przy ul. Rakowickiej w Krakowie. Na przestrzeni wieków wiele klasztorów zostało zamkniętych lub zniszczonych przez wojny i zmieniające się losy kraju. Czerna jest pod tym względem miejscem wyjątkowym. Od chwili przybycia pierwszych karmelitów bosych w 1633 roku wspólnota trwa tutaj nieprzerwanie. Przez niemal cztery stulecia modlitwa liturgiczna i życie kontemplacyjne nie zostały przerwane ani przez wojny, ani przez zmieniające się granice państw. To zjawisko wyjątkowe nie tylko w Archidiecezji Krakowskiej, ale także w dziejach polskiego Karmelu – podkreśla zakonnik. Szczególne znaczenie klasztor zyskał pod koniec XIX wieku, kiedy stał się miejscem odrodzenia polskiego Karmelu. To właśnie tutaj swoją posługę pełnił św. Rafał Kalinowski, który odegrał kluczową rolę w odbudowie życia zakonnego po okresie zaborów. Choć św. Rafał Kalinowski nie był fundatorem klasztoru, to właśnie z nim Czerna jest dziś najczęściej kojarzona. Po przyjęciu święceń kapłańskich w tym miejscu pełnił funkcję przeora, mistrza nowicjatu i wychowawcy młodych zakonników. – Dzięki jego pracy Czerna stała się kolebką odnowy polskiej prowincji karmelitów bosych. Był także wybitnym spowiednikiem i kierownikiem duchowym, dlatego do dziś wielu pielgrzymów przybywa tutaj, prosząc o jego wstawiennictwo – mówi br. Tomasz Kozioł OCD. W kaplicy z relikwiami świętego wierni modlą się o łaskę pojednania, siłę w cierpieniu, rozeznanie życiowego powołania czy zgodę w rodzinach. Obok Sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej jest to jedno z najważniejszych miejsc modlitwy w Czernej. Sercem całego sanktuarium jest kościół św. Proroka Eliasza – wczesnobarokowa świątynia z XVII wieku, której wnętrze zdobi czarny marmur dębnicki. Wybór tego luksusowego materiału nie był przypadkowy, ponieważ od 1644 roku pobliskie kamieniołomy w Dębniku stanowiły własność zakonu karmelitów bosych z Czernej. Zakonnicy stworzyli tam prężny ośrodek kamieniarski, sprowadzając wybitnych mistrzów z Włoch, a czerpany prosto z własnych ziem kamień uczynili znakiem rozpoznawczym swojej świątyni, idealnie wpisującym się w barokową modę na kontrastową, czarno-białą architekturę. W bocznym ołtarzu znajduje się łaskami słynący obraz Matki Bożej Szkaplerznej, od pokoleń otaczany szczególnym kultem. W ołtarzu głównym uwagę przyciąga natomiast obraz „Anioł karmiący proroka Eliasza” autorstwa Tomasza Dolabelli, nadwornego malarza królów polskich. Jednym z najbardziej charakterystycznych symboli Czernej pozostaje most eremicki. Powstał w XVII wieku i łączy dwa wzgórza rozdzielone głębokim wąwozem. To unikatowe dzieło dawnej architektury klasztornej i jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli naszego sanktuarium – wyjaśnia br. Kozioł. Spacerując po terenie klasztoru, warto zwrócić uwagę również na pozostałości dawnego eremu, studnię wykutą przez zakonników w litej skale oraz zachowany układ pustelni, który pozwala wyobrazić sobie codzienne życie pierwszych karmelitów bosych. Jeszcze przed przekroczeniem furty klasztornej pielgrzymów wita Grota Proroka Eliasza wraz ze Źródłem św. Eliasza. To miejsce nawiązuje do duchowych korzeni Zakonu Karmelitów Bosych i przypomina o proroku uznawanym za ojca duchowości karmelitańskiej. Kamienne płaskorzeźby przedstawiają najważniejsze wydarzenia z jego życia – od pobytu nad potokiem Kerit po spotkanie z Bogiem na górze Horeb. Całość wieńczy figura kruka, symbolizującego Bożą Opatrzność. Jak podkreślają karmelici, już samo wejście do groty jest zaproszeniem do modlitwy i wyciszenia, zanim pielgrzym przekroczy próg sanktuarium. Każdego roku do Czernej przybywają tysiące pielgrzymów, jednak klasztor zachowuje swój kontemplacyjny charakter. – Dla wielu osób Czerna nie jest jedynie celem turystycznym, ale miejscem spotkania z Bogiem w ciszy. Bardzo często słyszymy od odwiedzających, że wyjeżdżają stąd umocnieni w wierze, z pokojem serca i nową nadzieją – mówi bibliotekarz klasztoru karmelitów bosych w Krakowie. Wielu pielgrzymów korzysta również z sakramentu pokuty. Ta posługa od lat zajmuje ważne miejsce w życiu klasztoru i nawiązuje do dziedzictwa św. Rafała Kalinowskiego, którego nazywano „męczennikiem konfesjonału”. Życie karmelitów bosych płynie według rytmu, który od wieków wyznaczają modlitwa, praca i życie wspólnotowe. Dzień rozpoczyna się wcześnie rano od Liturgii Godzin i Eucharystii. Następnie zakonnicy podejmują swoje obowiązki – posługują w konfesjonale, prowadzą rekolekcje i kierownictwo duchowe, opiekują się pielgrzymami, pracują naukowo oraz troszczą się o codzienne funkcjonowanie klasztoru. Wieczorem wspólnota ponownie gromadzi się na modlitwie. Dzień kończy się symbolicznym zasłonięciem obrazu Matki Bożej Szkaplerznej oraz rozpoczęciem nocnego milczenia, które trwa aż do poranka. Szczególnie licznie pielgrzymi przybywają do Czernej 16 lipca, w uroczystość Matki Bożej Szkaplerznej oraz 20 listopada, we wspomnienie św. Rafała Kalinowskiego. W tych dniach sanktuarium staje się miejscem wspólnej modlitwy tysięcy wiernych, którzy uczestniczą w uroczystościach i powierzają swoje intencje Matce Bożej oraz świętemu karmelicie. Klasztor karmelitów bosych w Czernej jest otwarty dla pielgrzymów przez cały rok. W niedziele i święta Msze św. sprawowane są o godz. 6.00, 7.00, 9.00, 11.00, 13.00 i 17.00, natomiast w dni powszednie o godz. 6.30, 7.15 i 18.00. Dodatkowo w soboty Eucharystia odprawiana jest o godz. 10.00.
tekst: Biuro Prasowe Archidiecezji Krakowskiej
foto; ms
