„Wśród nocnej ciszy …” niezwykle pięknie zabrzmiało w kościele Wniebowzięcia NMP w Bystrej Śląskiej w wykonaniu Zespołu Pieśni i Tańca „Ziemia Beskidzka” 18 stycznia br., podczas rozpoczęcia VIII Międzynarodowego Konkursu Kolęd i Pastorałek „Beskidzka Bitwa na Kolędy”.
W atmosferze, obecnie przeżywanego okresu Bożego Narodzenia, przy wspaniałych
z tej okazji dekoracjach, świątynia wypełniła się miłośnikami tego wielokulturowego spotkania, aby razem wysłuchać różnorodnych, niezwykłych aranżacji kolęd, pastorałek, regionalnych utworów muzycznych w interpretacji dużej grupy instrumentalistów, chórzystów i solistów krajów europejskich. W wydarzeniu tym wzięły udział zespoły z Chorwacji, Węgier, Estonii, Słowacji oraz Polski.
Była to okazja, aby poznać jak w innych regionach i państwach są przedstawiane bożonarodzeniowe obrzędy, tradycje kolędnicze, sposoby oddawania hołdu narodzonemu Jezusowi, ukazując zebranym swoje dziedzictwo kulturowe i wiarę.
Pomysłodawczynią tego wydarzenia jest Agnieszka Rusin – kierownik Zespołu Pieśni i Tańca „Ziemia Beskidzka” z Mesznej, która poprowadziła konkurs wraz z Michałem Tórzem.
Organizatorami VIII edycji konkursu byli: Stowarzyszenie Kulturalne Miłośników Beskidzkiej Ziemi, Zespól Pieśni i Tańca „Ziemia Beskidzka”, Gmina Wilkowice, Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej oraz Powiat Bielski, pod patronatem Starosty Powiatu Bielskiego Pana Andrzeja Płonki oraz Wójta Gminy Wilkowice Pana Macieja Mrówki.
Patronat medialny nad konkursem objęli: Radio Bielsko, TVP 3 Katowice, TVP iNFO, portal „Gwiazdka Cieszyńska” oraz Województwo Śląskie.
W gościnnych murach kościoła pw. Wniebowzięcia NMP w Bystrej Śląskiej, gdzie konkursy odbywają się już od ośmiu lat, wszystkich uczestników, gości, parafian, przywitał serdecznie proboszcz parafii ks. Aleksander Jasiński. Wśród gości byli radni Powiatu Bielskiego: Adam Caputa i Ryszard Rączka, Wojciech Cendrzak – Sekretarz Gminy Wilkowice, Alina Macher – przewodnicząca rady Gminy wraz z radnymi, Magdalena Więzik – Naczelnik Wydziału Promocji Powiatu, Kultury, Sportu i Turystyki, Monika Kasperek-Zacny – Przedstawiciel Regionalnego Ośrodka Kultury w Bielsku-Białej, Alicja Raszka – Micherdzińska – Dyrektor GOK z Bystrej.
To międzynarodowe kolędowanie zostało ocenione przez jury pod przewodnictwem: Teresy Kłaptocz-Chrapek.
Zespoły biorące udział w konkursie zostały nagrodzone w różnych kategoriach.
Za – muzykalność, czystość śpiewu i kulturę intonacyjną – nagrodzony został zespół wokalny „STRUNE” z Chorwacji. Zespół ten działa jako niezależna sekcja w ramach Stowarzyszenia Kulturalno-Artystycznego „Pregrada” (KUD Pregrada). Zespół aktywnie zaangażował się w działalność w 2021 roku pod kierownictwem Luciji Vrhovskiej. W jego repertuarze znajdują się różnorodne gatunki muzyczne, od muzyki klasycznej po rozrywkową; jednak szczególny nacisk zespół kładzie na pieśni kajkawskie, ponieważ celem zarówno KUD Pregrada, jak i zespołu wokalnego jest promowanie tradycji i lokalnego dialektu. Zespół z powodzeniem występował na największym wydarzeniu kulturalnym miasta, „Branje grojzdja” w Pregradzie, a także na różnych innych imprezach i spotkaniach, a także miał okazję występować w Słowenii. Uczestniczył również w kilku festiwalach konkursowych, a w listopadzie 2025 roku wystąpił na XXII Ogólnopolskim Spotkaniu Chorwackich Małych Zespołów Wokalnych, gdzie otrzymał najwyższą ocenę w swojej kategorii.
Za – ogólny wyraz artystyczny i estetykę prezentacji nagrodzony został Chór Deo Gratias z Węgier. Został założony w Göd, w roku następującym po pandemii Covid, kiedy to przyjaźń i wspólna miłość do śpiewu, przekształciły się w prawdziwą wspólnotę, a w końcu w chór. Radość wspólnego muzykowania szybko przekształciła się w służbę: członkowie chóru wielokrotnie uświetniali liturgię w kościołach okolicznych miejscowości, wzbogacając Msze św. swoją oprawą muzyczną. Chór świadomie dąży do tego, aby angażować wszystkie pokolenia. W jego szeregach znajdują się zarówno najmłodsi, zaledwie ośmioletni śpiewacy, jak i osoby w wieku pięćdziesięciu lat. Ta międzypokoleniowa obecność nadaje zespołowi wyjątkową dynamikę i tworzy żywe doświadczenie wspólnoty. Wzmacnia ją dodatkowo fakt, że wielu członków pochodzi z Siedmiogrodu, co oprócz miłości do śpiewu wnosi wspólne korzenie, duchowość i poczucie przynależności do zespołu. Na tegoroczny przegląd kolęd przybyła mniejsza, wyselekcjonowana grupa, która
w autentyczny sposób reprezentowała ducha i muzyczny świat Chóru Deo Gratias. Brzmienie chóru uzupełnia gra na instrumentach. Podczas tego występu zabrzmiał fagot i akordeon, nadając wykonaniom szczególny, ciepły kolor dźwięku i pogłębiając duchową treść utworów. Dla Chóru Deo Gratias muzyka to nie tylko wykonanie, lecz także wspólnota, służba, wdzięczność – Bogu i sobie nawzajem.
Za – popularyzowanie tradycji ludowej i dziedzictwa kulturowego nagrodzony został zespół góralski JUHASI z Podhala. Pierwotny zespół góralski JUHASI powstał w latach 70 -tych ubiegłego stulecia. Jego działalność zawieszono ok. 1992 r.
Reaktywowany w 2023 r. przez grupę przyjaciół, chcących kontynuować dzieło poprzedników, podtrzymywać piękno tradycji podhalańskich, śpiewu, tańca, zwyczajów i obrzędów góralskich. Obecnie zespół liczy ponad 40- stu członków. Występował już w wielu miastach w kraju, w Derenku na Węgrzech, a jego przedstawiciele biorą udział w różnych konkursach śpiewu i tańca, zdobywając czołowe nagrody.
Instruktorami zespołu są Katarzyna Stanuch i Stanisław Haberny, który jest też jego kierownikiem.
Zespół JUHASI zagrał i zaśpiewał typowe pastorałki związane z Podhalem.
Za – dobór repertuaru i wartość muzykologiczną nagrodzony został Zespół Pieśni i Tańca Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie „JAWOR”, który został założony w 1960 roku przez Bogusława Szota i Józefa Dzika. Pierwszy z nich był również założycielem Chóru Uniwersyteckiego, a drugi pełnił funkcję choreografa i kierownika artystycznego zespołu. Przez ponad 65 lat działalności zespół rozwinął 4 grupy taneczne i 2 kapele muzyczne. Organizował wiele koncertów i odniósł szereg sukcesów. Najcenniejsze z nich to Medal Oskara Kolberga przyznany w 2000 r. oraz statuetka i zaszczytny tytuł „Ambasador Ziemi Lubelskiej” otrzymany w 2003 r. Repertuar zespołu zawiera wiązankę tańców z regionu Lubelskiego, tańce kilku podregionów Lubelszczyzny takich jak Chełm, Biłgoraj, Podlasie i Powiśle, a także tańce z różnych regionów Polski, takich jak Kaszuby, Śląsk, Kurpie, Wielkopolska, Opoczno, Łowicz, Rzeszów, Kraków, Żywiec, Cieszyn. Zespół wykonuje również szereg tańców narodowych, takich jak krakowiak, kujawiak, polonez, mazur ułański oraz mazur z opery „Straszny Dwór” Stanisława Moniuszki. Repertuar został poszerzony o pieśni i melodie ludowe oraz liczne występy obrzędowe i historyczne. Przez 65 lat swojej działalności zespół zorganizował ponad 4700 koncertów na żywo. Odbył ponad sto trzydzieści podróży zagranicznych odwiedzając ponad 57 krajów na wszystkich kontynentach.
Za – wykorzystanie instrumentów ludowych i kunszt artystyczny nagrodzony został zespół pieśni archaicznych – Koidu Tähed (Gwiazdy Świtu), który działa od ponad 15 lat w Estonii. Członkowie zespołu śpiewają południowo-estońskie pieśni runiczne (są specyficzną formą poezji ludowej, sakralnej, śpiewanej, która powstała około 2500–3000 lat temu w kulturze plemion bałto-fińskich, zamieszkujących wybrzeża Zatoki Fińskiej), w tym pieśni z burdonem (basowy dźwięk, pełniący rolę prymitywnego akompaniamentu) z ich rodzinnej gminy – parafii Sangaste. Zespół składa się z 10 kobiet (w konkursie w Bystrej występowało 6). Liderką zespołu jest Koidu Ahk. Misją zespołu jest prezentowanie i promowanie estońskich pieśni w oprawie instrumentalnej oraz prezentacja tradycyjnych tańców.
Za – dialog tradycji z nowoczesnością nagrodzony został zespół „Wójtowie z Orawy”. Orawscy Richtarze (czyli „Wójtowie z Orawy”) to wyjątkowa grupa wokalna, złożona z obecnych i byłych wójtów dolno-orawskich miejscowości na Słowacji. Ich przyjaźń, miłość do folkloru i chęć dzielenia się tradycyjną muzyką zaowocowały powstaniem zespołu w 2015 roku.
Podczas występów najczęściej towarzyszy im heligonka (słowacki instrument ludowy) w rękach Jána Kamasa. Zespół współpracuje również z kapelami ludowymi, m.in. z zespołem rodzeństwa Murinovców z Podbiela, kapelą ze Žaškova oraz innymi muzykami z regionu Orawy. Po raz pierwszy wystąpił w listopadzie 2015 roku
w chorwackim mieście Pakrac, podczas wydarzenia Slavonski banovac, które nawiązuje do życia i twórczości słowackiego pisarza Martina Kukučína. Ich występy spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem również w latach 2016, 2017 i 2019. W maju 2016 r. reprezentowali Słowację na imprezie „Dni Europy” w Zagrzebiu.
W 2017 roku przygotowali specjalny program muzyczny dla seniorów, który przedstawili w wielu dolno orawskich miejscowościach. Rok później stworzyli tematyczny program „Regruci”, poświęcony setnej rocznicy zakończenia I wojny światowej – złożony z tradycyjnych pieśni rekruckich i wojennych.
Bardzo popularnym ich programem jest „Spacer po Słowacji” – muzyczna podróż po różnych regionach kraju, takich jak Orawa, Liptów, Horehronie, Podpolanie czy Hont, łączący opowieści i śpiew z ludowym przekazem.
W 2019 roku wydali swoje pierwsze CD z pieśniami, które wykonywali na koncertach, a także z nowymi utworami w ich własnej interpretacji. W latach 2023 i 2024 nagrali i opublikowali cztery teledyski, w których nie tylko prezentują swoje wokalne umiejętności, ale również piękno krajobrazu orawskiego regionu.
To samorządowcy, którzy nigdy nie studiowali muzyki ani śpiewu. Połączyła ich
przyjaźń, wybory samorządowe, czy może przypadek. Dziś chcą nie tylko działać
w gminach, ale też nieść radość i pielęgnować tradycję.
Nagrodę Grand Prix – uzyskał, poprzez wybór publiczności, Zespół Pieśni i Tańca Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie „JAWOR” za ich oryginalne i ciekawe interpretacje kolęd i jasełek wyśpiewanych w oprawie instrumentów muzycznych.
To bogate wydarzenie religijne zakończyło się tradycyjnie, wspólnym odśpiewaniem kolędy „Cicha noc”, we wszystkich językach uczestniczących zespołów. Do śpiewu, przy wyłączonych światłach, tylko jaśniejącej figurze Patronki kościoła dołączyli również liczni słuchacze zgromadzeni w świątyni. Ten tradycyjny, pożegnalny akcent kolędowy, na pewno zapamiętają wszyscy uczestnicy konkursu, aż do kolejnej jego edycji.
Kończąc wspólne kolędowanie organizatorzy serdecznie podziękowali występującym zespołom, gościom, parafianom, okolicznym mieszkańcom za udział w tym wydarzeniu i życzyli wszystkim szczęśliwego Nowego Roku, wyrażając również nadzieję na spotkanie w przyszłym roku.
Szczególne wyrazy uznania i podziękowania należą się również Agnieszce Rusin głównej organizatorce Międzynarodowego Konkursu Kolęd i Pastorałek „Beskidzka Bitwa na Kolędy”, który dzięki jej wielkiej wytrwałości i poświęceniu odbywa się kolejny raz, ukazując piękno tradycji i dziedzictwo kulturowe związane z Bożym Narodzeniem, kultywowane w różnych regionach Europy.
Tekst i fotografie: Urszula i Andrzej Omylińscy
