Jak zapobiegać cukrzycy?

utworzone przez | lis 16, 2026 | Wydarzenia

Cukrzyca jest chorobą, na którą może zachorować każdy. Istnieją jednak czynniki, które znacząco zwiększają ryzyko jej rozwoju. Szczególnie narażone są osoby:
• z nadwagą lub otyłością, czyli takie, u których obwód talii wynosi co najmniej 80 cm u kobiet i 94 cm u mężczyzn lub wskaźnik masy ciała (BMI) przekracza 25 kg/m²;
• prowadzące mało aktywny fizycznie tryb życia;
• z podwyższonym stężeniem cholesterolu lub trójglicerydów;
• ze stłuszczeniem wątroby;
• chorujące na nadciśnienie tętnicze oraz choroby serca i naczyń krwionośnych;
• u których cukrzyca występowała w rodzinie, szczególnie u rodziców lub rodzeństwa;
• kobiety, u których w czasie ciąży wystąpiła cukrzyca ciążowa;
• kobiety, które urodziły dziecko o masie urodzeniowej przekraczającej 4 kg.

U wielu osób można zapobiec rozwojowi cukrzycy lub znacząco opóźnić jej wystąpienie. Zastosowanie kilku prostych zasad dotyczących zdrowego odżywiania, utrzymywania prawidłowej masy ciała oraz regularnej aktywności fizycznej może zmniejszyć ryzyko zachorowania nawet o ponad 50 proc.

Profilaktyka cukrzycy jest skuteczna, bezpieczna i dostępna dla każdego. Wprowadzenie zdrowych nawyków przynosi korzyści nie tylko w zakresie zapobiegania cukrzycy, ale także zmniejsza ryzyko chorób serca, udaru mózgu oraz wielu innych przewlekłych schorzeń.

Najważniejsze w profilaktyce cukrzycy typu 2 jest:
1. Zdrowe odżywianie – dlaczego? Bo ogranicza wzrosty glikemii i zapobiega otyłości.
Powinniśmy zwracać uwagę nie tylko na to, co jemy, ale również ile jemy i w jaki sposób przygotowujemy posiłki. Zamiast smażenia warto wybierać zdrowsze metody obróbki, takie jak gotowanie (w tym gotowanie na parze), duszenie lub pieczenie.

Zaleca się spożywanie śniadania w ciągu godziny od przebudzenia. W ciągu dnia lepiej spożyć 4-5 mniejszych posiłków niż 2 bardzo obfite.

Wybierajmy zdrowe produkty:
• produkty zbożowe pełnoziarniste, takie jak: pieczywo razowe, makaron pełnoziarnisty, ryż brązowy, kasze i płatki owsiane, zamiast jasnego pieczywa, białego ryżu, tradycyjnego makaronu, płatków kukurydzianych oraz słodzonych płatków śniadaniowych;
• większą ilość warzyw, najlepiej do każdego posiłku, powinny one stanowić około połowy objętości talerza, owoce warto spożywać z umiarem, najlepiej w postaci surowej i ze skórką;
• nasiona roślin strączkowych, takie jak: groch, fasola, bób i ciecierzyca;
• niskotłuszczowe produkty mleczne, np. mleko 1,5-2%, jogurty naturalne, kefiry, maślankę oraz sery chude lub półtłuste, ograniczając jednocześnie spożycie śmietany, tłustych serów, w tym żółtych i topionych oraz mleka o wysokiej zawartości tłuszczu;
• ryby, mięso drobiowe oraz wędliny drobiowe, takie jak: kurczak i indyk, zamiast tłustych gatunków mięs i ich przetworów, np. kiełbas, boczku czy pasztetów.

Należy również ograniczać spożycie cukrów prostych, czyli słodyczy, słodzonych napojów, soków owocowych oraz produktów typu fast food.

Warto czytać etykiety produktów spożywczych. Składniki wymienione na początku listy występują w największej ilości. Należy unikać produktów, w których cukier lub syrop glukozowo-fruktozowy znajduje się wśród trzech pierwszych składników.
2. Zwiększenie aktywności fizycznej zapobiega otyłości. Ponadto w czasie wysiłku fizycznego i po nim mięśnie pobierają glukozę, co obniża poziom cukru we krwi
Korzyści z aktywności fizycznej odnoszą osoby w każdym wieku. Zaleca się wykonywanie co najmniej 150 minut aktywności fizycznej tygodniowo (czyli 2,5 godziny). Osoby bardziej aktywne mogą stopniowo zwiększać ten czas do 300 minut tygodniowo (5 godzin).

Najlepiej, aby aktywność fizyczna była podejmowana codziennie. Przykładowo można spacerować przez około 30 minut przez 5 dni w tygodniu lub wybierać inne formy ruchu dostosowane do swoich możliwości i preferencji.

Kluczowe znaczenie ma regularność oraz wyrobienie trwałego nawyku codziennej aktywności. Początkowo można rozpocząć od 10-minutowego spaceru, a następnie stopniowo, co tydzień, wydłużać czas jego trwania. Ważne jest, aby aktywność fizyczna była regularna i systematyczna.

Badania wskazują, że przejście od 6000 do 8000 kroków dziennie jest uznawane za poziom aktywności korzystny dla zdrowia. Już taka liczba kroków może przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka przedwczesnej śmierci.

Obecnie dostępnych jest wiele urządzeń służących do monitorowania liczby kroków, a także bezpłatne aplikacje instalowane w telefonach komórkowych. Możliwość śledzenia liczby kroków oraz spalonych kalorii motywuje do regularnych spacerów i daje satysfakcję z osiąganych rezultatów.

Do zalecanych form aktywności fizycznej należą: marsz, spokojna jazda na rowerze, lekki bieg, nordic walking, pływanie oraz gry zespołowe. W klubach seniora i domach kultury organizowane są również grupowe zajęcia gimnastyczne prowadzone przez wykwalifikowanych instruktorów.

Warto korzystać także z siłowni plenerowych, które coraz częściej znajdują się na osiedlach mieszkaniowych oraz w miejscach rekreacji. Wskazane są również ćwiczenia oporowe, podczas których mięśnie pracują pod wpływem dodatkowego obciążenia lub ciężaru własnego ciała. Są one szczególnie polecane osobom redukującym masę ciała, ponieważ pomagają wzmacniać mięśnie i ograniczają ryzyko ich utraty w trakcie odchudzania. Przykłady takich ćwiczeń można znaleźć na wielu stronach internetowych.

Aktywność fizyczna jest zalecana także osobom z ograniczeniami ruchowymi. W takich przypadkach ćwiczenia mogą być wykonywane w pozycji siedzącej.

Na co dzień warto pamiętać o prostej zasadzie: po każdych 30 minutach siedzenia należy wstać i poruszać się choćby przez 30 sekund. Można ustawić przypomnienie w telefonie lub wykorzystać przerwy reklamowe w telewizji na krótki spacer po mieszkaniu czy wykonanie kilku ćwiczeń rozciągających.

Osoby cierpiące na przewlekłe choroby lub mające wątpliwości, jaki rodzaj aktywności fizycznej będzie dla nich bezpieczny, powinny skonsultować się z lekarzem prowadzącym leczenie danego schorzenia.

3. Redukcja masy ciała
Nadmierna masa ciała jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2, ponieważ sprzyja powstawaniu insulinooporności. Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej, będącej magazynem energii, sprawia, że komórki organizmu stają się mniej wrażliwe na działanie insuliny. W efekcie glukoza (cukier) ma utrudnione przenikanie z krwi do komórek, co prowadzi do podwyższenia jej stężenia we krwi. Długotrwale utrzymujący się podwyższony poziom glukozy może prowadzić do rozwoju cukrzycy.

Osoby z nadwagą lub otyłością powinny dążyć do zmniejszenia masy ciała o co najmniej 7 proc. W ciągu roku oraz do utrzymania osiągniętego efektu w kolejnych latach. Nawet umiarkowana redukcja masy ciała przynosi wymierne korzyści zdrowotne, zmniejszając ryzyko rozwoju cukrzycy oraz jej powikłań.

W przypadku, gdy samodzielna redukcja masy ciała jest trudna lub nieskuteczna, lekarz może zaproponować odpowiednie leczenie wspomagające odchudzanie. U wybranych pacjentów możliwe jest również zastosowanie leczenia operacyjnego w postaci chirurgii bariatrycznej (metabolicznej), która może prowadzić do znacznej utraty masy ciała oraz poprawy kontroli glikemii.
4. Wysypianie się i unikanie stresu
Osoby niewyspane lub zestresowane jedzą więcej w ciągu dnia, w tym produkty zawierające cukier, co prowadzi do otyłości i zagrożenia cukrzycą.

Podsumowując, odżywiajmy się zdrowo, dbajmy o regularną aktywność fizyczną oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała. Dzięki temu możemy znacząco zmniejszyć ryzyko rozwoju cukrzycy oraz jej groźnych powikłań.

Obecnie w Polsce na stan przedcukrzycowy lub cukrzycę choruje około 8 milionów osób, a nawet 1,5 miliona może nie być świadomych swojej choroby.

Wczesne wykrycie zaburzeń gospodarki węglowodanowej pozwala na szybkie wdrożenie odpowiednich działań profilaktycznych lub leczniczych. Dlatego warto regularnie wykonywać badania kontrolne, takie jak: oznaczenie stężenia glukozy we krwi na czczo, oznaczenie hemoglobiny glikowanej (HbA1c) czy test obciążenia glukozą (OGTT).
Badania te zleca lekarz, jednak warto pamiętać o ich okresowym wykonywaniu, szczególnie w przypadku występowania czynników ryzyka cukrzycy.

Autor: dr n. med. Małgorzata Potyralska, diabetolog
Wydział Prasowy UM Bielska-Białej

Wszystkie kategorie

Wydarzenia

Z życia Kościoła

Nasze Szkoły

Z regionu

Rozważania

Historia – wspomnienia

Wywiady – rozmowy

Słowo na niedzielę

Jeśli jesteś pełen pasji,
pragniesz tworzyć wartościowe treści
i chcesz stać się częścią wyjątkowego zespołu,
dołącz do „Gwiazdki Cieszyńskiej”!

Znajdź nas

Dołącz do nas i naszych przyjaciół
na mediach społecznościowych