Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej wraz z Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie oraz Filmowym Uniwersytetem Konrada Wolfa w Babelsbergu, ma przyjemność zaprosić Państwa do udziału w międzynarodowym sympozjum naukowym:
„Zachować pamięć- trudne dziedzictwo: między świadectwem, narracją a nowoczesną technologią” które odbędzie się 18 listopada 2026 r. w Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej.
Podczas spotkania będziemy rozmawiać o miejscach pamięci, wojennych doświadczeniach oraz narracjach wokół i o nich tworzonych, na przykładzie dawnej pralni „Pedanteria” w Bielsku-Białej. Podejmiemy także rozważania nad rolą świata wirtualnego w prezentowaniu trudnego dziedzictwa oraz nad możliwościami, jakie w tym zakresie oferują nowoczesne technologie.
Spotkaniu towarzyszyć będą między innymi rozmowy z dramaturgiem Arturem Pałygą oraz rodzinami świadków funkcjonowania „Pedanterii”. Podczas wydarzenia odbędzie się również premiera książki autorstwa dr. Grzegorza Madeja „Pedanteria – pralnia pamięci”. Zaprezentowany zostanie także film dokumentalny „Spotkanie po 52 latach”, wyreżyserowany przez Adama Kościelniaka, a także prototyp wirtualnego świata “Witnessing History – Pedanterie, the Auschwitz Laundry” („Doświadczając historii – Pedanteria, pralnia Auschwitz”), realizowany w ramach projektu IMPULSE (program Horyzont Europa), kierowanego przez Uniwersytet Jagielloński. Planowana jest także wizyta w miejscu dawnej pralni “Pedanteria” i zwiedzanie obiektu z dr. Jackiem Proszykiem.
Pierwsze informacje o pralni „Pedanteria” w Bielsku-Białej odkrył dramaturg Artur Pałyga. Posiadaną wiedzę przekazał w reportażu „Kochanie, jadę do Dachau”, który ukazał się w „Gazecie Wyborczej” (2006), a następnie w swojej sztuce teatralnej „DyBBuk” (2017). Później poświęcili jej swoje pióro dziennikarze Marcin Płużek i Marek Żuliński, ujmujący dane źródłowe w prasowym skrócie. Wojenne dzieje pralni były wcześniej poruszane jedynie na marginesie badań nad funkcjonowaniem KL Auschwitz. W 2023 roku więcej uwagi poświęcił temu zagadnieniu dr Jacek Proszyk, związany z Instytutem Pileckiego. Na podstawie wybranych relacji byłych więźniów KL Auschwitz, przechowywanych w zbiorach Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, Proszyk napisał artykuł „Pralnia w Bielsku-Białej jako przykład pomocy udzielanej więźniom KL Auschwitz-Birkenau”. Dziś, po przeprowadzeniu licznych kwerend archiwalnych, wiemy, że historia Pedanterii i związanych z nią osób jest znacznie bogatsza. Tworzy ona podwójny splot – charakterystyczny dla tego podzielonego miasta pozornie typowych biografii miejscowych Żydów, ewangelickich Niemców i katolickich Polaków. Historia pralni Pedanteria jest dla każdego z bohaterów tej opowieści ziemią obiecaną, historią trudu i brudu – trudu ludzkiej pracy oraz brudu ludzkich sumień. Miejsce: Obrady odbędą się w Zamku Książąt Sułkowskich, głównej siedzibie Muzeum Historycznego w Bielsku Białej. Instytucja ta jest niekwestionowanym liderem badań nad historią Bielska-Białej i okolic, a także częstym inicjatorem projektów poświęconych tej tematyce. Potwierdza to między innymi najważniejsza publikacja związana z sympozjum, której autorem jest Grzegorz Madej, kierownik Działu Historii Muzeum. Współpraca międzynarodowa: Po zapoznaniu się z historią Pedanterii podczas wydarzenia zorganizowanego przez Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT), Filmowy Uniwersytet KONRADA WOLFA w Babelsbergu przeprowadził badania terenowe i zgromadził dane niezbędne do stworzenia modelu 3D budynku Pedanterii i jego otoczenia. Dalsze badania prowadzono we współpracy z Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau oraz lokalnymi i regionalnymi historykami. Powstały w ten sposób wirtualny świat 3D “Witnessing History – Pedanterie, the Auschwitz Laundry” („Doświadczając historii – Pedanteria, pralnia Auschwitz”) został częściowo sfinansowany w ramach projektu IMPULSE, realizowanego w programie „Horyzont Europa” pod kierownictwem Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Wyniki projektu zostaną udostępnione na początku 2027 roku, a prototyp zostanie zaprezentowany podczas naszego sympozjum.
Program:
Rozmowa z dramaturgiem Arturem Pałygą, autorem sztuki „DyBBuk” (2017), w której po raz pierwszy pojawiają się wątki związane z pralnią „Pedanteria”; • Pokaz filmu dokumentalnego „Spotkanie po 52 latach”, wyreżyserowanego przez Adama Kościelniaka w 1995 roku na terenie „Pedanterii”, podczas spotkania z Jadwigą Frenk z domu Szpyra (29 min); • Rozmowa z rodzinami osób, które były świadkami funkcjonowania pralni „Pedanteria” podczas niemieckiej okupacji; • Oficjalna premiera książki „Pedanteria – pralnia pamięci” – recenzent publikacji, historyk dr Jacek Proszyk, oraz jej autor, dr Grzegorz Madej, opowiedzą o książce i procesie badawczym, który doprowadził do jej powstania; • Prezentacja prototypu “Witnessing History – Pedanterie, the Auschwitz Laundry”, opracowanego w ramach projektu IMPULSE (program „Horyzont Europa”), realizowanego pod kierownictwem Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie; • Wizyta w miejscu dawnej pralni “Pedanteria” w Bielsku-Białej i zwiedzanie obiektu z dr. Jackiem Proszykiem.
Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej
