Biskup rozpoczął od wskazania specyfiki Ewangelii św. Jana na tle pozostałych trzech Ewangelii. O ile synoptycy – Mateusz, Marek i Łukasz – prowadzą czytelnika przede wszystkim przez wydarzenia z życia Jezusa, Jego nauczanie i spotkania z ludźmi, o tyle Jan przyjmuje szczególną perspektywę teologiczną. Ukazuje Chrystusa jako odwiecznego Syna Bożego, który przychodzi na świat. Nie przedstawia jedynie historii działalności Jezusa, ale prowadzi czytelnika ku odkrywaniu Jego tożsamości i relacji z Ojcem.
Biblista przyrównał cztery Ewangelie do czterech luster, w których można zobaczyć tę samą postać, ale z różnych stron. Każda z nich uwydatnia inne aspekty tajemnicy Jezusa i żadna nie powinna być traktowana w oderwaniu od pozostałych. Szczególne miejsce Ewangelii Jana wynika z jej wielowarstwowości i sposobu prowadzenia czytelnika od znaczenia widocznego na pierwszy rzut oka do głębszego sensu teologicznego.
Biskup zwrócił uwagę, że tekst Jana powstawał w środowisku zróżnicowanym kulturowo i religijnie. Jego odbiorcami byli chrześcijanie wywodzący się zarówno z judaizmu, jak i z pogaństwa, znający język i kulturę grecką. Ewangelista posługiwał się więc pojęciami, które mogły być rozumiane w różnych tradycjach, nadając im jednocześnie znaczenie związane z wiarą w Jezusa Chrystusa.
Centralnym tematem wykładu był Prolog, czyli pierwszych osiemnaście wersetów Ewangelii. Bp Pindel podkreślił, że fragment ten ma charakter poetyckiego, teologicznie dojrzałego wstępu. Jego początek – „Na początku było Słowo” – wyraźnie nawiązuje do pierwszych słów Księgi Rodzaju. Podczas gdy opis stworzenia w Starym Testamencie rozpoczyna się od działania Boga, Jan kieruje uwagę ku Słowu istniejącemu przed stworzeniem świata.
Ważne jest tu samo określenie „na początku”. W perspektywie teologicznej Ewangelii nie chodzi wyłącznie o wskazanie pierwszego momentu w czasie, lecz o rzeczywistość poprzedzającą wszystko, co zostało stworzone. Słowo nie jest jednym z elementów stworzenia. Istniało odwiecznie, było u Boga i było Bogiem. Przez nie wszystko się stało.
Biskup wyjaśnił również znaczenie greckiego pojęcia Logos, które posiadało wiele znaczeń w filozofii i kulturze starożytnej. Jan wykorzystuje termin znany swoim odbiorcom, ale nadaje mu szczególną treść: Logos to Słowo, przez które Bóg stwarza i objawia siebie człowiekowi. W ten sposób Prolog nie jest tylko wstępem do opowieści o Jezusie, lecz od razu określa, kim jest Ten, którego działalność i słowa będą przedstawione w dalszej części Ewangelii.
W Prologu ważną rolę odgrywają także obrazy światła i ciemności. Słowo przynosi życie, a życie staje się światłością dla ludzi. Ciemność nie jest jednak jedynie brakiem światła. W Janowym ujęciu symbolizuje również rzeczywistość, która nie rozpoznaje Boga i sprzeciwia się Jego objawieniu. Na tym tle pojawia się postać Jana Chrzciciela. Ewangelista wyraźnie zaznacza, że nie był on światłością, ale został posłany, by dać o niej świadectwo. Jego znaczenie polega na wskazywaniu na Chrystusa, a nie na zajmowaniu Jego miejsca.
Wykładowca zwrócił uwagę na napięcie obecne w słowach o przyjściu Słowa na świat: nie wszyscy je rozpoznali i przyjęli. Ewangelista pisze, że Słowo przyszło do swojej własności, lecz swoi Go nie przyjęli. Jednocześnie tym, którzy je przyjęli i uwierzyli w Jego imię, dało moc, aby stali się dziećmi Bożymi.
W tym kontekście wiara nie oznacza wyłącznie uznania określonego twierdzenia za prawdziwe. Jest osobistym i całościowym przyjęciem Słowa, angażującym człowieka i otwierającym go na nową relację z Bogiem. Jan ukazuje w ten sposób konsekwencje spotkania z Chrystusem: człowiek nie tylko zdobywa wiedzę o Bogu, ale zostaje zaproszony do życia, którego źródłem jest sam Bóg.
Szczególne znaczenie ma zdanie: „Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas”. Jak podkreślał biskup, wcielenie stanowi wyjątkowe twierdzenie wiary chrześcijańskiej. Odwieczne Słowo nie tylko ukazało się ludziom ani nie przybrało pozornej ludzkiej postaci, lecz rzeczywiście stało się człowiekiem. Sformułowanie o zamieszkaniu pośród ludzi przywołuje obraz rozbicia namiotu. Bóg nie pozostaje więc odległy od ludzkiej historii, ale wchodzi w nią i dzieli ludzką egzystencję. Wcielenie nadaje tym samym szczególne znaczenie człowieczeństwu i ludzkiemu ciału.
Profesor zwrócił też uwagę, że poszczególnych zdań Pisma Świętego nie należy interpretować w oderwaniu od całości. Zrozumienie Prologu wymaga zarówno odniesienia do Księgi Rodzaju, jak i uwzględnienia dalszych rozdziałów Ewangelii. Całość można podzielić na Prolog, Księgę Znaków, obejmującą rozdziały 1–12, Księgę Chwały, opisującą wydarzenia związane z męką i zmartwychwstaniem Jezusa w rozdziałach 13–20, oraz epilog w rozdziale 21.
Ważne jest przy tym określenie „znaki”, a nie tylko „cuda”. Wydarzenia opisane przez Jana mają prowadzić do wiary i odsłaniać tożsamość Jezusa. Podobnie opowieść o Jego męce nie przedstawia Go jedynie jako człowieka poddanego przemocy. Jan ukazuje Chrystusa świadomego swojej misji i panującego nad sytuacją, także w obliczu śmierci. Perspektywa całej Ewangelii prowadzi od odwiecznego Słowa do zwycięstwa życia nad śmiercią.
Cel napisania Ewangelii Jan wyraża w jej zakończeniu: czytelnik ma uwierzyć, że Jezus jest Mesjaszem i Synem Bożym, a dzięki wierze, by mieć życie w Jego imię. Do tego przesłania nawiązuje hasło całego cyklu: „Abyście wierzyli i mieli życie” – Droga przez Ewangelię św. Jana (J 1–21).
Na rozpoczęcie spotkania ks. Adrian Mętel, dyrektor Szkoły Biblijnej Diecezji Bielsko-Żywieckiej i jeden z inicjatorów przedsięwzięcia, podkreślił, że wspólne poznawanie Biblii ma łączyć formację z modlitwą. Kolejne spotkania będą odbywać się raz w miesiącu w soboty, od października 2026 r. do czerwca 2027 r. Zaproszeni bibliści, duchowni i świeccy, będą objaśniać konkretne fragmenty Pisma Świętego, wspólnie z uczestnikami odkrywać ich znaczenie oraz modlić się metodą Lectio Divina.
Udział w spotkaniach jest bezpłatny. Organizatorzy zachęcają do zgłaszania obecności pod adresem szkola.biblijna@diecezjabielsko.pl, ale można przyjść również bez wcześniejszego zapisu. Nie ma także obowiązku uczestniczenia w całym cyklu – każdy może wybrać interesujące go spotkania.
Tekst: Robert Karp
Zdjęcia: Andrzej Omyliński
