Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej i Uniwersytet Bielsko-Bialski rozpoczynają projekt badawczy poświęcony kobietom pracującym w przemyśle dawnego Bielskiego Okręgu Przemysłowego. Do udziału zapraszamy dawne pracownice zakładów różnych branż działających w obszarze przemysłu lekkiego, szczególnie włókienniczego.
Ile naszych mam, babć i prababć pracowało w miejscowych fabrykach? Przy krosnach, przewijarkach, maszynach do szycia i innych stanowiskach produkcyjnych, ale także w laboratoriach, biurach czy administracji zakładów. Ich umiejętności, wysiłek i zaangażowanie współtworzyły przemysłowy charakter miasta i regionu. Mimo to w opowieściach o rozwoju fabryk, ich zarządach i osiągnięciach produkcyjnych brakowało dotychczas miejsca na doświadczenia samych pracownic lub też ich rola była marginalizowana.
Projekt wpisując się we współczesne zainteresowania historią kobiet, tzw. historią, ma szansę pomóc w wypełnieniu istniejącej luki. Oddanie im głosu pozwoli lepiej zrozumieć zarówno życie zakładów, jak i przemiany całego regionu.
Inicjatywa zrodziła się z pomysłu dr hab. Aleksandry Banot prof. UBB, a jej realizację umożliwia podpisane w tym roku porozumienie o współpracy między Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej a Uniwersytetem Bielsko-Bialskim. Wspólne przedsięwzięcie pozwala utworzyć zespół badawczy złożony z antropologów, etnologów, historyków oraz przedstawicieli innych dyscyplin.
– O projekcie poświęconym bielskim włókniarkom pomyślałam już kilkanaście lat temu, na fali popularności pierwszych szlaków kobiet, zwłaszcza cieszyńskiego i krakowskiego. Z czasem projekt ten ewoluował i dojrzewał, by przybrać obecny kształt. Jedno się nie zmieniło – chęć pokazania, że przemysł włókienniczy w okresie PRL-u to nie tylko Łódź, ale także Bielsko-Biała – mówi prof. Aleksandra Banot.
Badania obejmą doświadczenia kobiet zatrudnionych niegdyś w przemyśle na obszarze dawnego województwa bielsko-bialskiego. W pierwszym etapie planujemy przeprowadzenie wywiadów z pracownicami zakładów przemysłowych lat 80. i 90. XX wieku. Rozmowy będą dotyczyć również wcześniejszych losów uczestniczek oraz tego, jak potoczyło się ich życie po likwidacji lub przekształceniu fabryk.
Najwięcej uwagi badacze poświęcą pracownicom przemysłu włókienniczego, ze względu na znaczenie tej branży dla regionu oraz przeważający udział kobiet wśród zatrudnionego personelu. Ważną częścią projektu będą opowieści kobiet -pracujących w innych gałęziach przemysłu lekkiego. Pozwolą one dostrzec wspólne doświadczenia pracownic, a także różnice w uwarunkowaniu ich zatrudnienia wynikające z charakteru poszczególnych przedsiębiorstw i wykonywanych zawodów.
– Chcemy przede wszystkim posłuchać kobiet i ich wspomnień. Będziemy pytać o pracę w zakładzie – o to, jak wyglądał zwykły dzień, jakie były obowiązki, relacje z koleżankami i przełożonymi, ale także o to, jak praca łączyła się z życiem rodzinnym, wychowaniem dzieci i prowadzeniem domu. Interesuje nas również to, jak zmieniły się warunki pracy i atmosfera w zakładzie w latach 80. i 90. Nie chodzi jednak o odpytywanie z historii zakładu. Najcenniejsze są dla nas osobiste historie, drobne wspomnienia, anegdoty, emocje i sytuacje, które zostały w pamięci. Dlatego bardzo zależy nam na swobodnej rozmowie. Nie trzeba się do niej specjalnie przygotowywać ani obawiać, że czegoś się nie pamięta. To będzie rozmowa o życiu i doświadczeniach – zaznacza kierowniczka Działu Etnografii Sylwia Grudzień.
Projekt rozwija także tematykę, która niedawno pojawiła się w działalności Starej Fabryki – oddziału Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej. Aktualnie prezentowana w jej przestrzeni wystawa czasowa „Włókniarze. Propaganda, rytuał, dziedzictwo”, której kuratorem jest Mateusz Bielesz, kieruje uwagę na społeczność współtworzącą tożsamość miasta – ze szczególnym uwzględnieniem społeczności kobiet. Podejmuje także temat relacji między oficjalnym obrazem pracy w PRL a codziennymi doświadczeniami zatrudnionych (ekspozycję można oglądać do 31 grudnia 2026 roku).
Historia pracownic przemysłu Bielska-Białej i okolic ma wiele punktów wspólnych z doświadczeniami kobiet z Łodzi oraz innych ośrodków przemysłowych. Ma jednak również własną specyfikę, którą warto rozpoznać i przedstawić szerszej publiczności. Osobiste wspomnienia pomogą pokazać, jak powojenna historia regionu zapisywała się w życiu kobiet i ich rodzin.
Zapraszamy do rozmowy nasze babcie, mamy, ciocie, sąsiadki, bliższe i dalsze znajome związane zawodowo z interesującym nas obszarem przemysłu. Każda opowieść jest ważna, niezależnie od wykonywanej pracy, stanowiska i stażu zawodowego. Nie trzeba być świadkiem przełomowych wydarzeń. Chcemy poznać zwykły dzień pracy, zapamiętane rozmowy, radości, trudności i plany. To także z takich doświadczeń składa się historia naszego regionu.
W projekcie biorą udział: dr hab. Aleksandra Banot prof. UBB, Sylwia Grudzień – etnolog, kierownik muzealnego Działu Etnografii, Alicja Zaczyńska – studentka II roku polonistyki (studia magisterskie)w UBB, dr Grzegorz Stefan Madej – historyk, kierownik muzealnego Działu Historii oraz Mateusz Bielesz – historyk, koordynator projektów w Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej Oddział Stara Fabryka.
Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej.
