Rak jest chorobą, w której układ odpornościowy traci kontrolę nad komórkami rozrastającymi się w sposób nieopanowany, powodując guzy lub nacieki nowotworowe, które mogą się rozsiać do innych miejsc organizmu. Uszkodzenia komórek najczęściej powstają wiele lat przed pojawieniem się nowotworu.
Co roku, 4 lutego, obchodzony jest Światowy Dzień Walki z Rakiem. Dzień ten został ustanowiony w Paryżu w 2000 roku podczas Światowego Szczytu Walki z Rakiem. Ma na celu promowanie świadomości na temat raka jako problemu zdrowia publicznego oraz wzmocnienie działań na rzecz poprawy dostępu do wysokiej jakości opieki, badań przesiewowych, wczesnego wykrywania, leczenia i opieki paliatywnej.
Jest okazją do podkreślenia, jak ważna w zapobieganiu chorobom nowotworowym jest profilaktyka. W tym dniu symbolicznie wyrażamy solidarność z pacjentami onkologicznymi i kierujemy uwagę na dbanie o swoje zdrowie i zwiększenie świadomości w zakresie objawów, diagnostyki i leczenia onkologicznego.
W Unii Europejskiej nowotwory stały się główną przyczyną zgonów. Diagnozowane są najczęściej w starszym wieku, ale stale obserwowany jest wzrost zachorowań u osób młodszych.
W zapobieganiu chorobom nowotworowym bardzo ważna jest profilaktyka. Aktualnie główną przyczyną dużej liczby chorych umierających na raka jest zbyt późne wykrycie choroby. Badania profilaktyczne pozwalają wykryć chorobę wcześniej, co daje możliwość zastosowania radykalnego leczenia i szanse na wyleczenie.
Profilaktyka zdrowotna, obok zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży oraz cyfryzacji, stała się jednym z priorytetów prezydencji Polski w UE.
W 1987 roku po raz pierwszy opublikowany został Europejski Kodeks Walki z Rakiem (The European Code Against Cancer). Powstał on z inicjatywy Komisji Europejskiej i ma na celu edukację społeczeństwa na temat działań, które każdy z nas może podjąć, aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór. Dzięki wieloletniej pracy naukowców wiemy, że nawet połowy obserwowanych dziś w Europie zachorowań na nowotwory można byłoby uniknąć, gdyby wszyscy Europejczycy stosowali 12 zaleceń do zachowania dobrego zdrowia:
• Nie pal!
• Utrzymuj prawidłową masę ciała!
• Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu! Ogranicz czas spędzany na siedząco. Regularna aktywność fizyczna skutecznie wpływa na zdrowie poprzez redukcję tkanki tłuszczowej, poprawę odporności i redukcję ryzyka nowotworu.
• Przestrzegaj zaleceń prawidłowego sposobu żywienia: jedz dużo produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych, warzyw i owoców; ogranicz spożycie wysokokalorycznych produktów spożywczych (o wysokiej zawartości cukru lub tłuszczu) i unikaj napojów słodzonych; unikaj przetworzonego mięsa; ogranicz spożycie mięsa czerwonego i żywności z dużą ilością soli!
• Ogranicz spożycie alkoholu. Abstynencja pomaga zapobiegać nowotworom!
• Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne!
• Chroń się przed słońcem, używaj produktów przeznaczonych do ochrony przeciwsłonecznej. Nie korzystaj z solarium!
• Chroń się przed działaniem substancji rakotwórczych w miejscu pracy!
• Dowiedz się, czy w domu jesteś narażony na naturalne promieniowanie spowodowane wysokim stężeniem radonu. Podejmij działania na rzecz zmniejszenia jego poziomu!
• Kobiety powinny pamiętać o tym, że: karmienie piersią zmniejsza u matki ryzyko zachorowania na nowotwory. Jeśli możesz, karm swoje dziecko piersią!
• Zadbaj o to, aby twoje dzieci poddano szczepieniom ochronnym przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dotyczy noworodków); wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV).
• Bierz udział w programach badań przesiewowych (skrining) w celu wczesnego wykrywania: raka jelita grubego (zalecenie dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet); raka piersi (u kobiet); raka szyjki macicy (u kobiet)!
Pamiętaj, zdrowie zależy w dużej mierze od nas samych. Dr n. med. Rafał Wiśniowski – specjalista chorób wewnętrznych i onkologii klinicznej Beskidzkiego Centrum Onkologii – Szpital Miejski im. Jana Pawła II w Bielsku-Białej.
Wydział Prasowy UM Bielska-Białej / Urszula i Andrzej Omylińscy
